ماده ۶۹۷ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) بهعنوان مهمترین مقررۀ ناظر بر جرم افترا، همواره با تفاسیر متنوع و بعضاً متضاد در رویۀ قضایی مواجه بوده است. افترا، بهمثابۀ یکی از جرایم علیه حیثیت، در تعامل مستقیم با آزادی بیان و حق دادخواهی افراد قرار دارد. صیانت از آزادی بیان در گرو شناخت دقیق ارکان جرایمی همچون افتراء است که میتواند دستاویزی برای مسدودسازی یا تنگکردن فضای نقد و شفافیت به ویژه برای اهالی رسانه و مطبوعات باشد. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر تحلیل رویۀ قضایی، نظریات مشورتی اداره کل حقوقی قوهقضاییه، و آرای وحدت رویه، به بررسی ابعاد مختلف این جرم میپردازد. در این راستا، ارکان مادی و معنوی، شرط «صراحت در انتساب»، امکان تحقق افترا نسبت به اشخاص حقوقی، حدود رابطۀ افترا با توهین و نقش علم و سوءنیت بررسی میشوند. همچنین، با تحلیل تطبیقی دیدگاهها و ابهامات موجود در تفسیر عبارت «عدم توانایی در اثبات صحت اسناد»، محدودیتهای رسیدگی به افترا در دادگاهها نیز مورد واکاوی قرار گرفته است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که نبود وحدت رویۀ شفاف در تفسیر ماده ۶۹۷، منجر به تعارض در تصمیمات قضات و تزلزل در حمایت کیفری از حق بر آبرو شده است. در پایان، ضرورت اصلاح برخی مفاهیم کلیدی و شفافسازی عناصر افترا در قانون و رویه مورد تأکید قرار گرفته است.
